Дин

6:49 AM Ишеним

Араб тилинен келген «дин» деген сөз лексикалык жактан «акыбет, жаза, эсеп, өкүм, саясат, баш ийүү, сыйлык, улут, шарият» сыяктуу бир топ маанилерди түшүндүрөт. Ал эми ислам аалымдары динге мындайча аныктама беришкен: «Дин– адамдарды өз каалоо-эрктери менен жакшылыкка баштоочу Алла Тааланын мыйзамдарынын жыйнагы». Бул мыйзамдар жыйнагы Алла Таала жөнөткөн өзгөчө жөндөмдүү инсандар – пайгамбарлар аркылуу адамзатка жеткирилген жана жашоо эрежеси катары иш жүзүнө ашырылган. Диндер канча түргө бөлүнөт? Окумуштуулар аныктагандай, диндер – ыйык кабарга байланыштуу жана байланышсыз болуп экиге бөлүнөт. Ыйык кабарга (вахийге) байланыштуу диндердин бардыгында бирдей негизги түшүнүктөргө жана окшош чындыктарга басым жасалат. Алла Таала тарабынан жөнөтүлгөн ар бир пайгамбар өзү жөнөтүлгөн замандын шарт-жагдайына жана зарылдыктарына жараша, эң негизги эреже-мыйзамдар жагынан алганда, өзүнөн мурда келген пайгамбардын «из басары», толуктоочусу жана жолун улантуучусу катары иш жүргүзүп, өзүнөн мурдагы пайгамбарлардын милдетин аркалоону уланткан. Ошондой эле өз доорунун абал-жагдайына жараша толуктоолорду киргизип, кээ бир аныктоого тийиштүү маселелерди айкындаштырып, жаңылоо керек болгон маселелерди жаңылаган жана жалпы багыт бирдигинин негизинде ар бир пайгамбардын милдеттери өз алдынча кеңейип отурган. Мында тавхид (Алланын бирдиги), пайгамбарлык, өлгөндөн кийин кайра тирилип эсеп берүү жана ибадат маселелери ар бир пайгамбар үчүн эң негизги багыт болгон. Алла Таала пайгамбарларга жөнөтүлгөн коом жана элдин билим-түшүнүк деңгээлине жараша, көйгөйлөрүнүн түрүнө жана зарылдыктарынын абалына ылайык ар түрдүү кошумча эрежелерди ыйгарып, башкалардан айырмалуу мыйзамдарды койгон. Ошондуктан, ушул башкы өзгөчөлүккө ылайык алгачкы пайгамбардан эң акыркысына чейинки бардык пайгамбарлардын милдеттеринде жана шарияттарында ар түрдүүлүк, айырмачылыктар сакталган. Бирок мындай айырмачылыктар эч качан пайгамбарлык милдеттин түпкүлүктүү, башкы принциптерине жана рухуна кайчы келбейт. Анткени ал айырмачылыктар кошумча, майда маселелердин алкагынан чыгып кеткен эмес. Пайгамбарыбыз Мухаммед Мустафа (саллаллаху алейхи васаллам) өзүнүн бир хадисинде мындай дейт: «Пайгамбарлар - аталаш бир туугандар. Бардыгынын дини бир». Демек, ислам динибизде пайгамбарларга жөнөтүлгөн диндердин түпкү теги бир экенине ишенүүнүн өзү да ыймандын негизги шарттарына кирет. Бул маселе жөнүндө алдыдагы бөлүмдөрдө кененирээк токтолобуз. Бардык пайгамбарлардын үгүттөгөн дини – ислам дини болуп келгенин эске алуу менен катар, сүйүктүү Пайгамбарыбыз Мухаммеддин (саллаллаху алейхи васаллам) жөнөтүлүшү менен ислам дини толук баралына жеткен жана дин катары акыркы чекити коюлган. Алла Таала Өз китебинде мындай дейт: اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَاَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُم الاِسْلَامَ دِينًا «Бүгүн силерге диниңерди толук кылдым, сыйымды толуктадым. Силер үчүн ислам динин ыраазы болуп арнадым». Бардык пайгамбарлар асыл ислам динин жеткирүү менен бирге, динди баарынан мурун өздөрү көч башында туруп, өмүрүнө өрнөк катары толук жашап, иш жүзүндө жалпыга үлгү болушкан. Азирети Мусанын (алейхиссалам) жолго койгон дини кийинчерээк «иудеизм» деп аталган. Ошондой эле «христиан дини» да түпкүлүгүндө Азирети Исанын жолго койгон динине кийинчерээк берилген ат. Болбосо, Муса жана Иса Пайгамбарлардын эч кимиси жогоркудай атоолорду колдонушкан эмес. Ислам дини Алла Таала тарабынан келгендиктен жана эч өзгөрүлбөй сакталгандыктан чыныгы дин бойдон кала берет. Ал эми иудеизм жана христиан диндери, башында Алла Тааладан келген болсо да, узак убакыттын өтүшү менен түпкү оригиналдуулугун сактай алган жок. Ошондой эле бул диндердин ыйык китептери менен Куран Каримдин ортосундагы бирдей нуктар жана окшош мазмундар да аз эмес. Жөөттөр жана христиандар «китептүүлөр» (ахли китаб) деп да аталат. Кээ бир мусулман аалымдар ыйык китептеринин башаты жөнүндө күмөн болгон мажусийлерди (отко сыйынуучулар) да китептүүлөрдүн катарында карашкан. Ал эми ыйык кабарга таянбаган диндер болсо, туура эмес башаттардан келип, нуктан чыккан, адамдар ойлоп тапкан «жасалма» диндер болгондуктан, алар жөнүндө атайылап айтып олтурбадык. Айрыкча айтып өтүүгө тийиштүүсү, медитация, йогизм жана теңирчилик сыяктуу диний түс алган айрым топтор жана уюмдар түпкүлүгүндө эч бир пайгамбарга, эч кандай ыйык кабарга таянбагандыктан, аларды дин катары эсептөөнүн кажети жок. Дин жөнүндөгү ушул учкай маалыматтардан кийин динибиз ислам тууралуу баяндайбыз.

Cунуш кылабыз